نسخه چاپی دانلود صوت کتاب منبع [محل این فیش]

پخش کننده صوت


مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری، ج۲۳، ص: ۱۱۰

علت تفاوت کمال در انسان با سایر موجودات

همان کسانی که ما را از وجود فرشتگان آگاه کرده‌اند گفته‌اند که فرشتگان موجوداتی هستند که از عقل محض آفریده شده‌اند، از اندیشه و فکر محض آفریده شده‌اند؛ یعنی در آنها هیچ جنبه خاکی، مادی، شهوانی، غضبی و مانند اینها وجود ندارد؛ همچنان که حیوانات، صرفاً خاکی هستند و از آنچه قرآن آن را روح خدایی معرفی می‌کند بی‌بهره‌اند و این انسان است که موجودی است مرکّب از آنچه در فرشتگان وجود دارد و آنچه در خاکیان موجود است؛ هم ملکوتی است و هم مُلکی، هم عِلْوی است و هم سِفْلی. این تعبیر در متن حدیثی است که در اصول کافی

مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری، ج۲۳، ص: ۱۱۱

آمده است و اهل تسنن هم این حدیث را- ظاهراً با عبارت نزدیک به آن- نقل کرده‌اند. مولوی در مثنوی این حدیث را به صورت شعر آورده است:
در حدیث آمد که خلّاق مجید
خلق عالم را سه گونه آفرید
«۱» بعد می‌گوید یک گروه از نور مطلق آفریده شده‌اند و یک گروه دیگر- که مقصود حیوانات است- از خشم و شهوت آفریده شده‌اند و خدا انسان را مرکّب آفرید. پس انسان کامل همچنان که با یک حیوان کامل- مثلًا با یک اسبِ در حد اعلی و ایده آل و به حد کمال رسیده- متفاوت است، با یک فرشته کامل نیز متفاوت است. تفاوت انسان به دلیل همان ترکیب ذاتش است که در قرآن آمده است: انّا خَلَقْنَا الْانْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ امْشاجٍ نَبْتَلیهِ ما انسان را از نطفه‌ای آفریدیم که در آن مخلوطهای زیادی وجود دارد. مقصود این است که استعدادهای زیادی به تعبیر امروز در ژنهای او هست. [بعد می‌فرماید:] انسان به مرحله‌ای رسیده است که ما او را مورد آزمایش قرار می‌دهیم (این خیلی حرف است) یعنی به حدی از کمال رسیده که او را آزاد و مختار آفریدیم و لایق و شایسته تکلیف و آزمایش و امتحان و نمره دادن قرار دادیم. انّا خَلَقْنَا الْانْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ امْشاجٍ انسان را از نطفه‌ای که مجموعی از مشْجها یعنی استعدادهای گوناگون و ترکیبات گوناگون است، خلق کردیم و به همین دلیل او را در معرض امتحان و آزمایش و پاداش و کیفر و نمره دادن قرار دادیم. ولی موجودهای دیگر چنین شایستگی را ندارند. فَجَعَلْناهُ سَمیعاً بَصیراً، انّا هَدَیْناهُ السَّبیلَ امّا شاکِراً وَ امّا کَفوراً «۲». از این بهتر و زیباتر، آزادی و اختیار انسان و ریشه و مبنای آن را نمی‌شود بیان کرد: او را مورد آزمایش قرار دادیم، راه را به او نمایاندیم، آنوقت این خود اوست که باید راه خویشتن را انتخاب کند.

پاورقی : (۱) [ادامه شعر چنین است: یک گروه را جمله عقل و علم و جود./ آن فرشته است و نداند جز سجود.
نیست اندر عنصرش حرص و هوا./ نور مطلق زنده از عشق خدا.
یک گروه دیگر از دانش تهی./ همچو حیوان از علف در فربهی.
او نبیند جز که اصطبل و علف./ از شقاوت غافل است و از شرف.
وان سوم هست آدمیزاد و بشر./ از فرشته نیمی و نیمی ز خر.
تا کدامین غالب آید در نبرد./ زین دوگانه تا کدامین برد نرد]
(۲) انسان/ ۲ و ۳

مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری، ج۲۳، ص: ۱۱۲

بنابراین، از این بیان قرآن معلوم می‌شود که «کامل» انسان به دلیل همین امشاج بودن، با «کامل» فرشته فرق می‌کند.


منبع : فصل دوم از کتاب انسان کامل
شماره صفحه در کتاب منبع : ۳۱-۳۳
تاریخ ایراد سخنرانی : رمضان ۱۳۵۳ مسجد جاوید(تهران)

لطفاً نظر خود را بنویسید: